หนังสือธรรมจักษุ ประจำเดือน สิงหาคม 2545

ธรรมจักษุ ประจำเดือนสิงหาคม 2545

หน้าปก ธรรมจักษุ ประจำเดือน สิงหาคม 2545

หลังปก ธรรมจักษุ ประจำเดือน สิงหาคม 2545

หนึ่งในคอลัมน์ของธรรมจักษุ

เรื่อง
“แนะนำหนังสือดี”

โดย......วิภาวินี

พิมพ์ลงในนิตยสาร “ธรรมจักษุ”

ฉบับเดือน สิงหาคม 2545

แนะนำหนังสือดี

THE ASHTADHYAYI OF PANINI
อัษฏาธยายี

หนังสือดีที่จะแนะนำท่านผู้อ่านในเดือนนี้ คือ อัษฏาธยายี (อ่านว่า อัษะฏาธะยายี) เป็นตำราไวยากรณ์สันสกฤตเก่าที่สุดเท่าที่โลกเคยมี

กล่าวกันว่ามีมาก่อนพุทธกาล นักปราชญ์บางท่านพิสูจน์ว่าเก่าถึงหนึ่งพันปี ก่อนพุทธกาล บางท่านลดลงเหลือประมาณ 500 ปี ก่อนพระพุทธเจ้า แต่บางท่านแย้งว่าแต่งหลังพุทธกาล

ผู้แต่งชื่อ ปาณินิ แต่งที่เมืองตักกศิลา เมืองตักกศิลาในสมัยโบราณเป็นที่ตั้ง สำนักทิศาปาโมกข์ ที่มีชื่อเสียง วิชาการสารพัด สอนกันที่เมืองนี้ ปัจจุบันเป็นเมืองร้างอยู่ใกล้เมือง ลาฮอร์ ในประเทศปากีสถาน ใกล้ชายแดนด้านตะวันตกของประเทศอินเดีย ยังมีซากสลักหักพังของโบราณสถานของพราหมณ์และพุทธ อยู่มากมาย ฯพณฯ พ.ต.ท.ทักษิณ ชินวัตร นายกรัฐมนตรีของไทยได้ไปเยี่ยมชมเมื่อเดือน กรกฎาคม ศกนี้ วินเทอร์นิต นักปราชญ์เยอรมันเขียนไว้ในหนังสือของเขาว่า ปาณินิ เกิดที่เมืองศาลาตุระ คือบริเวณเมือง ลาฮอร์ ในปัจจุบัน

THE ASHTADHYAYI OF PANINI มูลเหตุที่ ปาณินิ แต่งตำราไวยากรณ์สันสกฤตเล่มนี้ขึ้น นักปราชญ์ สันนิษฐานว่า เมื่ออารยันอพยพเข้ามายังประเทศอินเดียนั้น อพยพเข้ามาไม่พร้อมกัน คือแต่ละกลุ่มแต่ละพวกทะยอยเข้ามาเป็นระยะแต่ทุกกลุ่มทุกพวกมีคัมภีร์ศักดิ์สิทธิ์ทางศาสนา คือพระเวท ซึ่งแต่งเป็นภาษาอารยันโบราณร่วมกัน เป็นเพลงสวดสรรเสริญเทพเจ้าเหมือนๆกัน ตอนนี้ ภาษาอารยันโบราณยังไม่มีชื่อเรียก คือยังไม่เรียกว่า ‘ภาษาสันสกฤต’แต่ภาษาพูดประจำวันอาจจะไม่เหมือนกันทุกกลุ่ม ทำนองจะมีภาษาถิ่นติดเข้ามาด้วย แต่ละกลุ่มมีผู้แต่งไวยากรณ์ประจำกลุ่มของตนขึ้นด้วย ทำให้เกิดความแตกแยกทางภาษากันขึ้น ด้วยเหตุนี้ ปาณินิ จึงแต่งไวยากรณ์ขึ้นเรียกหนังสือว่า อัษฏาธยายี เพื่อควบคุมจัดระเบียบภาษาอารยันดังกล่าว ให้เป็นระเบียบเรียบร้อย มีกฎเกณฑ์ทางไวยากรณ์แน่นอน และเรียกภาษาที่จัดระเบียบแล้วนี้ว่า ‘สันสกฤต’ แปลว่า ‘ตกแต่งหรือจัดระเบียบดีแล้ว’ คือมีกฎเกณฑ์ทางไวยากรณ์แน่นอนรัดกุม กล่าวกันว่า ก่อนปาณินิ พวกอารยันมีตำราไวยากรณ์ของตัวเองแล้วไม่น้อยว่า 6 เล่ม เมื่อเห็นว่า อัษฏาธยายี ที่ปาณินิ แต่งขึ้นใหม่ดีกว่ารัดกุมกว่า ก็พร้อมใจกันเลิกใช้ตำราเก่าๆของสำนักต่างๆที่มีอยู่แล้วทั้งหมด ตำราไวยากรณ์ภาษาโบราณของอารยันจึงมีตกทอดถึงคนอินเดียยุคปัจจุบันนี้ฉบับเดียว ตั้งแต่มีตำราไวยากรณ์ ชาวอารยันผู้คงแก่เรียนและเหล่านักปราชญ์ราชบัณทิต ปุโรหิตาจารย์กวีชาติ ก็พูดแต่ง-เขียน ภาษาสันสกฤตลงเป็นแนวเดียวกันหมด

คำว่า อัษฏาธยายี แปลว่า บทเรียน 8 บท แต่งเป็นคำสั้นๆที่เรียกว่า สูตร และมี พฤตติ คือคำอธิบายสูตรอีกทีหนึ่ง พร้อมตัวอย่าง ประกอบด้วยสูตรประมาณ 4,000 สูตร แบ่งเป็น 8 บท แต่ละบทไม่ได้ว่าด้วยไวยากรณ์เรื่องเดียวกันตลอด แต่ว่าปนกันไปแล้วแต่จะเกี่ยวโยงกัน ยกตัวอย่างเช่น บทที่ 1 ว่าด้วย อักษร สนธิบางลักษณะ การแจกนามศัพท์ เสียงสูง-ต่ำในการสวดพระเวท สมาสบางลักษณะ การแจกกิริยาศัพท์ พจน์ เป็นต้น บทที่ 2-8 ก็ปนกันแบบเดียวกันนี้

นักเรียนจะต้องท่องจำสูตรเหล่านี้ให้ได้ก่อน อาจารย์จึงจะอธิบายความหมายแต่ละสูตร ทำนองเดียวกันนักเรียนบาลีแต่ก่อนของประเทศไทยต้องท่อง มูลกัจจายน

คัมภีร์ อัษฏาธยายี ที่มูลนิธิฯ สั่งมาจำหน่ายเป็นอักษร สันสกฤต มีคำแปลและคำอธิบายเป็นภาษา อังกฤษ ผู้แปลและอธิบายชื่อ ศรีศะ จันทร วสุ แบ่งพิมพ์เป็น 2 เล่ม เล่มที่ 1 แปลและอธิบายได้ 4 บท เล่มที่ 2 แปลและอธิบาย 4 บทที่เหลือ

คัมภีร์ อัษฏาธยายี เป็นแม่แบบของไวยากรณ์บาลี พระภิกษุพุทธสาวกได้แต่งตำราไวยากรณ์บาลี โดยเลียนแบบคัมภีร์ อัษฏาธยายี ของ ปาณินิ ปาณินิได้เริ่มต้นไวยากรณ์ของตนด้วย สูตรแรกเรียกว่า ศิวสูตร ว่าด้วยอักษร (สระ พยัญชนะ) ภาษาสันสกฤต คัมภีร์กัจจายนะ-ไวยากรณ์ เล่มแรกของภาษาบาลีขึ้นต้นสูตรแรกว่า “ อตฺโถ อกฺขรสญฺญาโต เนื้อความอันบุคคลรู้ได้ด้วยอักษร” เช่นเดียวกัน

ผู้สนใจ ประวัติความเป็นมาของภาษาและไวยากรณ์สันสกฤต เพื่อเปรียบเทียบกับไวยากรณ์ภาษาบาลีควรมีหนังสือชุดนี้ มูลนิธิฯได้สนองความต้องการในส่วนนี้แล้ว ผู้สนใจไปชมหนังสือได้ที่ ห้องจำหน่ายหนังสือของ มูลนิธิมหามกุฏราชวิทยาลัยฯ หน้าวัดบวรนิเวศวิหาร โทร. 281-1085 ได้ทุกวัน ไม่เว้นวันหยุด เสาร์-อาทิตย์

********