หนังสือธรรมจักษุ ประจำเดือน มกราคม 2547

ธรรมจักษุ ประจำเดือนมกราคม 2547

หน้าปก ธรรมจักษุ ประจำเดือน มกราคม 2547

หลังปก ธรรมจักษุ ประจำเดือน มกราคม 2547

หนึ่งในคอลัมน์ของธรรมจักษุ

เรื่อง

ลืมตัว

โดย...นาวาเอก(พิเศษ) วุฒิ อ่อนสมกิจ

พิมพ์ลงในนิตยสาร “ธรรมจักษุ”

ปีที่ 88 ฉบับที่ 4 เดือน มกราคม 2547

ลืมตัว

     การลืมนั้นเป็นอาการปกติของคนธรรมดาทั่วไปบางคนถึงกับเข้าใจว่า ถ้าคนเราไม่รู้จักลืมอะไรเสียบ้างแล้วสมองก็คงเก็บอะไรๆเอาไว้จนรกรุงรัง ถึงกับอาจเป็นโรคประสาทเอาก็ได้ แต่ความจริงการไม่ลืมกับการเก็บอะไรไว้ในใจนั้นเป็นคนละอย่างกัน เราอาจไม่ลืมเหตุการณ์หรือบุคคลที่ทำให้เจ็บช้ำน้ำใจหรือผิดหวังนั้นไว้ในใจเลยก็ได้
     การลืมนั้นมีแต่ผลเสีย ลืมวิชาการที่เล่าเรียนมาวิชาการก็เสียลืมหน้าที่การงานที่จะต้องทำ หน้าที่ก็เสีย ลืมข้อตกลงนัดหมายกิจการที่จะทำก็เสีย และการลืมที่เสียมากที่สุด ก็คือ ลืมตัว ซึ่งหมายความว่า ลืมว่าตัวเองเคยเป็นอะไรมาก่อน กำลังเป็นอะไรอยู่ และจะเป็นอะไรต่อไป และหมายความว่า ทำ พูด และคิดอะไรลงไปโดยที่ไม่มีสติกำกับตัวคนที่ลืมตัวแบบนี้สามารถจะทำความเสียหายในทางใดๆ ก็ได้โดยไม่มีขอบเขต
     วิธีที่จะไม่ให้ลืมตัวนั้น มีหลักง่ายๆ แต่ทำยากอยู่บ้างคือ ให้เอาสติไว้กับตัวตลอดเวลา ให้ระลึกไว้เสมอว่า เราเป็นใคร มาจากไหน กำลังทำ พูด หรือคิดอะไร และจะเป็นอย่างไรต่อไป ที่ว่าทำยาก เพราะปกติของคนนั้นมักจะปล่อยใจไปคิดเรื่องนอกตัวมิหนำซ้ำยังชอบรับและเสพอารมณ์ต่างๆที่ทำให้จิตใจฟุ้งซ่านและขาดสติเข้าอีก ส่วนที่ว่าง่ายก็เพราะสติเป็นของมีประจำตัวทุกคนอยู่แล้ว ไม่ต้องลงทุนซื้อหามาจากไหน ไม่ต้องทิ้งภารกิจการงานไปสร้างสติ และไม่ต้องรอให้ปลดเกษียณหรือแก่เฒ่าเสียก่อนจึงค่อยทำ แต่ทำได้ทันทีที่นี่และเดี๋ยวนี้ แม้ในขณะกำลังฟังหรืออ่านเรื่องนี้อยู่ก็ทำได้
     เมื่อฝึกจนมีสติกำกับตัวได้ตลอดเวลาแล้ว จะทำให้เป็นคนมีสติดี ไม่ลืมตัว แต่จะรู้สึกตัวเองดีขึ้นเรื่อยๆ จนกระทั่งรู้แจ้งรู้จริงถึงปัญหาของชีวิตและวิธีแก้ปัญหาได้อย่างแน่นอน

********

หนึ่งในคอลัมน์ของธรรมจักษุ

เรื่อง

พระพุทธศาสนา
วันนี้

รายงานโดย...พิพัฒน์ บุญยง

พิมพ์ลงในนิตยสาร “ธรรมจักษุ”

ปีที่ 88 ฉบับที่ 4 เดือน มกราคม 2547

พระพุทธศาสนา
วันนี้

(Buddhism Today)

ข้อดีประการหนึ่งของพระพุทธศาสนา ก็คือความสามารถปรับตัวเข้าได้กับความเปลี่ยนแปลงของโลกและความหลากหลายทางวัฒนธรรมของสังคมมนุษย์ หลักธรรมที่เป็นปรัชญาชีวิตของพระพุทธศาสนาไม่เห็นด้วยกับวัตถุนิยม ไม่ว่าจะเป็นแบบตะวันตก หือแบบมาร์กซิสต์-คอมมูนิสต์

พระพุทธศาสนายอมรับว่าไม่มีความขัดแย้งกับวิทยาศาสตร์ยุคใหม่ แต่ตรงกันข้ามพระพุทธศาสนาถือว่า สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ทรงเข้าถึงปัญญา ตรัสรู้ความจริงขั้นสูงสุดที่เรียกว่า อริยสัจหรือบรรลุพระนิพพานโดยวิธีการทดลองแบบวิทยาศาสตร์ ก่อนว่านักวิทยาศาสตร์ทั้งหลายในโลก

พระพุทธศาสนายังดำรงมั่นคงและเข้มแข็งทั้งในประเทศไทยและประเทศเมียนม่า เป็นการโต้ตอบข้อกล่าวหาว่า พระพุทธศาสนาไม่สนใจเรื่องสังคม แต่พระสงฆ์ในพระพุทธศาสนาได้ปฏิบัติตนในฐานะเป็นผู้นำในโครงการเพื่อสวัสดิภาพของสังคมในทุกระดับ

แม้ว่าพระพุทธศาสนาในอินเดียส่วนใหญ่ได้ล่มสลายไปในระหว่างศตวรรษที่ ๘ (๑๓๔๓) ถึงศตวรรษที่ ๑๒ (๑๗๐๐) ก็ตาม แต่พระพุทธศาสนาก็กลับฟื้นคืนชีพขึ้นมาจากจุดเล็ก ๆ จุดหนึ่งของสังคมอินเดียที่ประกาศเปิดเผยตัวเองว่าเป็นพุทธมามกะ เข้าถึงพระพุทธ พระธรรม และพระสงฆ์ ว่าเป็นสรณะ จำนวนถึง ๓.๕ ล้านคน ซึ่งเดิมเป็นคนวรรณะจันทาล ( untouchable caste) โดยมี ดร.บี.อาร์. อัมเบ็ดก้า (Dr.B.R.Ambedka) เป็นผู้นำในปี ค.ศ ๑๙๕๖ (พ.ศ.๒๔๙๙) และในประเทศศรีลังกาเองก็มีผู้หันมานับถือพระพุทธศาสนาเพิ่มขึ้น ทำนองเดียวกัน นับตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ ๑๙

ภายใต้การปกครองระบอบสาธารณรัฐในเอเชีย พระพุทธศาสนาต้องเผชิญกับปัญหายุ่งยากมาก อย่างเช่นในสาธารณรัฐประชาชนจีน แต่พระพุทธศาสนาก็ยังคงดำรงอยู่ได้ แม้จะอยู่ภายใต้กฎระเบียบและการดูแลควบคุมของรัฐบาลอย่างเข้มงวด วัดและศาสนสถานต่าง ๆ ได้ถูกเปลี่ยนเป็นโรงเรียน เป็นสถานที่จำหน่ายยา และนำไปใช้เป็นสถานที่สาธารณะต่าง ๆ พระและนางชีถูกบังคับให้ทำงานนอกเหนือจากหน้าที่ทางศาสนา

ในทิเบต รัฐบาลจีนหลังจากได้เข้ายึดครอง และท่านดาไลลามะ ประมุขของราชอาณาจักร และศาสนจักร พร้อมด้วยคณะสงฆ์รัฐมนตรีและเจ้าหน้าที่ฝ่ายพุทธจักร ได้ลี้ภัยเข้าไปอยู่ในประเทศอินเดียในปี ค.ศ. ๑๙๕๙ (พ.ศ.๒๕๐๒) แล้วก็ได้พยายามที่จะถอนรากถอนโคนอิทธิพลของพระพุทธศาสนา

เฉพาะในประเทศญี่ปุ่นประเทศเดียวที่มีองค์กรพระพุทธศาสนาหลายองค์กรได้อุบัติขึ้นนับตั้งแต่สิ้นสงครามโลกครั้งที่ ๒ เป็นต้นมา ในบรรดาองค์กรเหล่านั้น ก็มีสมาคมโซกะคักไก (Soka Gakkai) ซึ่งเป็นสมาคมที่สร้างสรรค์คุณค่าทางพระพุทธศาสนาที่โดดเด่นที่สุด โดยสมาชิกของสมาคมเป็นฆราวาส นับถือพระพุทธศาสนานิกายนิชิเรน (Nichiren Buddhism) เป็นที่น่าสังเกตว่าสมาคมนี้ทำงานย่างได้ผล โดยใช้วิธีชี้ชวนแกมบังคับทางสื่อสารมวลชนให้ให้เปลี่ยนมานับถือพระพุทธศาสนา และให้ถือว่าเป็นเป็นศาสนาประจำชาติ สมาคมได้สัญญาว่าจะทำให้ผู้นับถือได้รับผลทางด้านวัตถุและมีความสุขแบบชาวโลกแก่ศรัทธาชนอย่างทั่วถึง ตั้งแต่คริสตศักราช ๑๙๕๖ เป็นต้นมา พระพุทธศาสนาได้เข้าไปเกี่ยวข้องกับการเมืองของญี่ปุ่น มีผู้แทนดำเนินกิจการทางการเมืองภายใต้สัญลักษณ์ขององค์กร (Komeito) (โกเมยุโต) หรือพรรครัฐบาลมือสะอาด (Clean Government Party)

ปัจจุบันชาวตะวันตกได้หันมาสนใจวัฒนธรรมและคุณธรรมทางด้านจิตใจของชาวเอเชียมากขึ้น เป็นเหตุให้สมาคมหลายแห่งในหลายประเทศตะวันตกอุทิศเวลาให้กับการศึกษา และปฏิบัติตามหลักพระพุทธศาสนามากขึ้น ทำให้พระพุทธศาสนานิกายเซน (Zen) ในสหรัฐอเมริกา ได้เจริญแพร่หลายมีศูนย์กลางปฏิบัติสมาธิมากกว่า ๑๒ แห่ง และวัดวาอารามที่เป็นหลักจริง ๆ เพิ่มจำนวนมากขึ้น แม้นิกายวชิรยาน (Vajirayana) ของทิเบตก็มีชาวอเมริกันหันมาสนใจเพิ่มขึ้นอย่างมากมาย

แต่โดยที่อิทธิพลของพระพุทธศาสนาในประเทศตะวันตกดำเนินเป็นไปค่อนข้างจะเชื่องช้านี้เอง ทำให้พระพุทธศาสนาจำเป็นที่จะต้องปรับยุทธศาสตร์ หรือกระบวนการให้สอดคล้องกับสิ่งแวดล้อมใหม่ๆ อีกครั้งหนึ่ง แม้ว่าอิทธิพลของพระพุทธศาสนาในสหรัฐอเมริกาจะมีอยู่น้อย นอกจากในชุมชนของชาวญี่ปุ่นและชาวนจีนที่อพยพมาตั้งรกรากในสหรัฐ จึงทำให้ดูเหมือนว่า รูปแบบของพระพุทธศาสนาของชาวอเมริกัน ในที่สุดก็จะออกมามีลักษณะเฉพาะตัวโดดเด่นที่แตกต่างออกไปบ้าง

แต่ถึงอย่างไรก็ตาม ก็ยังมีพระพุทธศาสนานิกายเถรวาทที่ชาวเอเชียตะวันออกเฉียงใต้โดยเฉพาะอย่างยิ่งจากประเทศไทย เขมร ลาว ที่ไปตั้งถิ่นฐานอยู่ในอเมริกา อังกฤษ เยอรมณี ออสเตรเลีย นิวซีแลนด์ อินโดนีเซีย นำติดตัวไปประพฤติปฏิบัติ และตั้งวัด สมาคม เพื่อเป็นศูนย์กลางเผยแผ่ในประเทศนั้น ๆ ทำให้ประชาชนเจ้าถิ่นหันมาสนใจศึกษาและนำหลักธรรมไปปฏิบัติก็มีอยู่ทั่วไป.

********