หนังสือธรรมจักษุ ประจำเดือน มีนาคม 2549

ธรรมจักษุ ประจำเดือนมีนาคม 49

หน้าปก ธรรมจักษุ ประจำเดือน มีนาคม 2549

บทความพิเศษ
หนึ่งในบทความทางวิชาการของธรรมจักษุ

นิตยสารทางพระพุทธศาสนาที่เก่าแก่ที่สุดของไทยฉบับแรกออกเมื่อเดือนตุลาคม2437

เรื่อง
“ พระพุทธศาสนาในโลกปัจจุบัน ”

พิมพ์ลงในนิตยสาร “ธรรมจักษุ”

โดย......พิพัฒน์ บุญยง

ปีที่ 90 ฉบับที่ 6 มีนาคม 2549

พระพุทธศาสนาในโลกปัจจุบัน
ประเทศบังคลาเทศ

พิพัฒน์ บุญยง แปลและเรียบเรียง

อดีต ปัจจุบัน และอนาคต

     พระสัทธรรม (พระพุทธศาสนา) เป็นศาสนาที่เก่าแก่ที่สุดในโลก มีอายุเริ่มในอดีตย้อนหลังไปเมื่อ 2549 ปีที่แล้วมา แต่ถึงกระนั้นก็ตาม มนุษยชาติ ก็มีความต้องการพระพุทธศาสนา เพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ ผู้นำศาสนามีจำนวนน้อย พระภิกษุทำหน้าที่เผยแผ่พระสัทธรรมในพระพุทธศาสนา เคียงคู่กับพระภิกษุ ยังมีอาจารย์สอนสมาธิ ทำงานด้านฝึกสมาธิให้แก่ผู้สนใจในการปฏิบัติสมาธิ ไม่มีสถาบันสำหรับฝึกสอนผู้ทำหน้าที่เผยแผ่ศาสนา ไม่มีการอุปถัมภ์บำรุงที่จัดขึ้นโดยรัฐหรือแม้แต่โดยเอกชน สิ่งเหล่านี้ยังไม่มีความต้องการแต่อย่างใด   สำหรับพระพุทธศาสนาในโลกปัจจุบัน สัตว์(คือจิต)ที่แอบแฝงอยู่ในตัวมนุษย์ทุกรูปทุกนาม มีจำนวนมากพอสำหรับการเทศน์สอนสาสนานี้ พร้อม ๆ กันกับเพื่อเห็นแก่ประโยชน์ของหมู่มนุษย์เองด้วย พระพุทธเจ้าผู้ก่อตั้งศาสนานี้ด้วยพระองค์เอง แต่ไม่เคยสอนศาสนาของพระองค์แก่พระองค์เองเลย ตรงกันข้าม สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จะแนะนำให้ทุกคนพิจารณาด้วยใจที่ยุติธรรมโดยตลอดเสียก่อน และถ้าใจเขายอมรับ ถึงตอนนั้นและเฉพาะตอนนั้นเท่านั้น มนุษย์ทุกรูปทุกนามควรจะยอมรับศาสนาของพระองค์ ดังที่กล่าวมานี้นี่เอง ศาสนาของพระองค์จึงเรียกได้ว่า   เป็นศาสนาที่ เรียกผู้ฟังให้มาดู (พิสูจน์) ด้วยตนเองว่า “ท่านจงมาดูเถิด” ด้วยพระพุทธพจน์ที่เป็นภาษาบาลีซึ่งเป็นภาษาของพระพุทธเจ้าว่า   “เอหิปัสสิโก”     ท่านจงมาดู (ด้วยตนเอง) เถิด เพื่อให้เกิดศรัทธาความเชื่อ โดยอาศัยเหตุผลอย่างบริสุทธ์ใจ
     นี้คือวิธีการสอนศาสนาของพระองค์   ตราบจนกระทั่งวันนี้และเดี๋ยวนี้ ไม่เคยมีใครเคยได้ยินหรือได้ประสบพบเห็นว่า มีการนองเลือดในการประกาศศาสนาของพระองค์   พระองค์ทรงทราบทุกสิ่งทุกอย่าง ก่อนที่สิ่งนั้น ๆ จะเกิดขึ้น ดังนั้นพระองค์จึงทรงเป็นพระผู้มีสายพระเนตรยาวไกลอย่างมาก ทรงมีพระปัญญารอบรู้ลึกซึ้งอย่างมาก ทรงเป็นนักปรัชญาและนักคิดผู้ยิ่งใหญ่อย่างมากของโลก และที่เหนือกว่าสิ่งอื่นใด พระองค์ทรงเป็นผู้ที่เปี่ยมล้นด้วยพระมหากรุณาต่อสัตว์โลกอย่างมาก ไม่เฉพาะแต่เพียงในโลกนี้เท่านั้น     แต่สำหรับโลกอื่นอีกกว่า 30 โลกด้วย ดังนั้น พระองค์จึงได้ตรัสรู้เข้าสู่พุทธภาวะ หลังจากที่พระระองค์ได้ทรงบำเพ็ญบารมี 10 ครบบริบูรณ์แล้ว (การประกอบคุณความดี 10 คุณความดีอย่างยิ่ง 10 และคุณความดีอย่างยิ่งยวด10 และให้สวัสดิภาพแก่หมู่สัตว์ทั้งปวง) นับเป็นเรื่องมหัศจรรย์ และคิดไม่ถึง ว่าพระองค์ได้ตรัสรู้ทุกสิ่งทุกอย่างและได้เข้าสู่พุทธภาวะ เป็นบุคคลผู้ยิ่งใหญ่ที่สุดไม่มีผู้ใดเสมอเหมือนได้อย่างไร   ตั้งแต่สมัยก่อนย้อนหลังไป สองพันห้าร้อยกว่าปีมาแล้ว
     ขอให้เราหันมาดูพระพุทธศาสนาในยุคปัจจุบันกันบ้าง มีใครเชื่อบ้างไหมว่าประชาชน ๑ ใน ๓ ของพลโลกเป็นคนนับถือพระพุทธศาสนา วิชาสถิติไม่สามารถใช้ตั้งคำถามเกี่ยวกับศรัทธาหรือความเชื่อได้ แค่เป็นอย่างไรกันแน่ ใครเล่าที่เข้าถึงวิชาสถิติที่สามารถติดตามเรื่องราวของพระพุทธศาสนาได้   “ไม่มี” “คงไม่มี” “ไม่มีแน่นอน”   นักสถิติทั้งหลายได้คิดคามคำแนะนำของตถาคต พระองค์เสด็จมาถึงที่ที่มีผู้ตกอยู่ในความทุกข์ และความลำบากสับสนวุ่นวายเพียงเพื่อช่วยเหลือเขาให้ผ่านพ้นเวลาเช่นนั้นไป
     ประชาชนได้ตรวจสอบ ได้เปรียบเทียบ ได้ค้นคว้าหาเหตุผลและพิสูจน์ทดลองคำสอนในพระพุทธศาสนาโดยตลอด ในที่สุดก็ได้ยึดไว้เป็นหลักสำหรับประพฤติปฏิบัติตลอดชีวิต   ส่วนมากของประชาชนเหล่านั้น เป็นคนฉลาดมีเชาว์ปัญญาสูง เป็นนักปรัชญา เป็นนักวิทยาศาสตร์ เป็นนักปราชญ์ เป็นกวี เป็นรัฐบุรุษ และเป็นนักคิดผู้ยิ่งใหญ่ พวกเขาเหล่านี้ ล้วนแต่รู้จักวิธีพิจารณาด้วยความยุติธรรมอย่างทะลุปรุโปร่งและถูกต้อง
     ยิ่งกว่านั้น เขาทั้งหลายเหล่านั้น จะปฏิบัติตามอย่างครบถ้วนสมบูรณ์ เพื่อยกระดับชีวิตความเป็นอยู่ของพวกเขาด้วยการทำดี พูดดี ด้วยการเลี้ยงชีพชอบ ด้วยการทำสมาธิ ด้วยการทำใจให้สงบ ด้วยการพยายามทำในสิ่งที่ดี ด้วยการฝึกหัดปฏิบัติตามอย่างดี ด้วยการมีความคิดที่ถูกต้อง ด้วยการดำเนินตามมรรคมีองค์แปด พวกเขายังรู้มากขึ้นไปอีกว่า พระพุทธศาสนา โดยพื้นฐานแล้ว คือกฎชองปรัชญาชีวิตที่สมบูรณ์แบบ บุคคลไม่จำเป็นต้องเปลี่ยนชาติหรือศาสนา เขาก็สามารถปฏิบัติตามกฎของปรัชญาชีวิต เพื่อยกระดับของชีวิตของเขาเองให้มีธรรมะ และมีศีลอย่างมนุษย์คนหนึ่ง พระพุทธศาสนาเป็นศาสนาของคนทุกรูปทุกนามใน 31 โลก ความแตกต่างจากศาสนาอื่นในขั้นพื้นฐานก็อยู่ที่ตรงนี้ ศาสนาอื่นติดต่อเกี่ยวข้องเฉพาะมนุษย์ การสร้างโลก และพระเจ้าผู้สร้างเท่านั้น
     ส่วนพระพุทธศาสนา เกี่ยวข้องไม่เฉพาะเพียงมนุษยชาติอย่างเดียวเท่านั้น ยังมุ่งสอนให้มีความอยู่ดีกินดี มีสวัสดิภาพ ยกระดับชีวิตให้สูงขึ้น ให้มีความสุขทางด้านจิตใจ มีความสะดวกสบายและสงบสุขทางด้านสังคม และที่สำคัญที่สุด ประชาชนต้องหลุดพ้นจากความทุกข์โดยสิ้นเชิง ซึ่งเป็นสาระสำคัญที่สุดของพระพุทธศาสนา   เพื่อเอาชนะอุปสัคเหล่านี้ รวมถึงสิ่งกีดขวาง และความทุกข์โทมนัสทั้งปวง   นี้เป็นแนวทางชีวิตที่สำคัญในพระพุทธศาสนา เพียงแต่เข้าใจคำสอนของพระพุทธเจ้าอย่างเดียวย่อมไม่เพียงพอ การปฏิบัติตามคำสอนของพระพุทธศาสนาโดยเฉพาะมรรคมีองค์แปดต่างหากจึงจะได้ขื่อว่ารู้จักคำสอนที่สำคัญที่สุดของพระพุทธศาสนา
     เท่าที่ผ่านมา ข้าพเจ้าได้ไปเยี่ยมศูนย์กลางการประชุมพระพุทธโลกระหว่างประเทศ ด้วยเวลาอันสั้นโดยผ่านปลายปากกา ถึงตอนนี้ ขณะนี้ อยากจะให้เราหันมามองพระพุทธศาสนาในแผ่นดินแม่ของเรา และในแผ่นดินแม่ของพระพุทธศาสนาด้วย พระกุมารสิทธัตถะ พระราชโอรสองค์เดียวของพระเจ้าสุทโธทนะแห่งกรุงกบิลพัสดุ หนึ่งในบรรดาพระราชอาณาจักรแห่งเนปาล ณ เชิงเขาหิมาลัย ได้ทรงสละวิถีชีวิตแบบชาวโลกที่เต็มไปด้วยความหรูหราสะดวกสบายที่ราชสำนักจัดให้แก่พระองค์ ออกบวช หลังจากที่พระโอรสราหุลพระโอรสองค์เดียวของพระองค์เพิ่งจะประสูติ   เจ้าชายสิทธัตถะผู้ทรงมีวิถีชีวิตที่แวดล้อมด้วยความสุขที่สุด ก็สละทุกสิ่งทุกอย่างออกบวช เพียงเพื่อจะแสวงหาหนทางและวิธีการที่จะทำให้ถึงความสิ้นสุดแห่งความทุกข์และความโศกเศร้าทั้งมวลของมนุษยชาติทั้ง31โลกหมดสิ้นไป    แต่ทำไมพระองค์จึงพบว่าทุกสิ่งทุกอย่าง เช่นความสุขที่คนทั่วไปอยากพบเห็นก็ดีสิ่งอำนวยความสะดวกสบายก็ดี โลกีย์สมบัติก็ดี วัตถุแก้วแหวนเงินทอง หรือข้าวของอื่นใดก็ดี ล้วนเป็นสิ่งที่ไม่มีความหมายใด ๆ แก่พระองค์ทั้งสิ้น ความโศกเสร้าและความทุกข์ที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ หนีไม่พ้นและทนได้ยากของของประชาชนทุกรูปทุกนาม ประกฎชัดอยู่ในดวงตาทิพย์ของพระองค์อย่างลึกซึ้ง พระองค์ไม่สามารถขจัดปัดเป่าสิ่งที่ไม่พึงปรารถนาออกจากทุกชีวิตของสรรพสัตว์ได้ มีแต่ความมั่นใจที่แน่วแน่จากพระปัญญารู้แจ้งของพระองค์ ว่าจะต้องเกิดขึ้นแก่ทุกชีวิตอย่างแน่นนอน ยิ่งกว่านั้น พระหทัยของพระองค์ก็เปี่ยมด้วยพระมหากรุณาธิคุณอันหาที่สุดมิได้ สภาพทางสังคมที่ไร้ความปราณีและเศรษฐกิจที่แร้นแค้นของประชาชนในขณะนั้น   ทำให้พระองค์รู้สึกสิ้นหวังอย่าน่าเศร้าที่สุด ดังนั้น พระองค์จึงตัดสินพระทัยเสด็จออกจากพระราชวังที่มีปราสาท 3 ฤดู บทจรสู่ถนนคนเดินดินเพื่อหาทางหลุดพ้นจากทุกข์ทั้งปวงของสรรพสัตว์ ในที่สุด พระองค์ก็ประสบผลสำเร็จ และแล้วพระองค์ก็ได้ทรงแสดงทางแห่งความสำเร็จที่ได้ค้นพบอันเป็นทางแห่งความพ้นทุกข์ของสรรพสัตว์ทั้งปวงนี้เป็นเวลา 45 ปี ในขณะเดียวกันพระองค์ก็สถาปนาคณะสงฆ์ เพื่อรับภาระในการเผยแผ่พระพุทธศาสนาอันเป็นภาระหน้าที่อันศักดิ์สิทธิ์ที่จะทำให้สรรพสัตว์ทั้งหลายพ้นจากทุกข์ทั้งปวงตลอดกาลนาน แม้พระองค์ปรินิพานไปแล้ว

คำแนะนำให้รู้จักพระพุทธศาสนาในบังคลาเทศ

นักประวัติศาสตร์จำนวนมาก ต่างก็มีความคิดเห็นแตกต่างกันในแง่ที่ว่า พระพุทธศาสนาถูกนำมาเผยแพร่ในประทศบังคลาเทศได้อย่างไรและเมื่อไร แต่ถึงอย่างไรก็ตาม ก็เป็นเรื่องที่พิสูจน์ได้โดยปราศจากข้อสงสัยว่า เมล็ดแห่งพระสัทธรรมได้ถูกหว่านไว้แล้วในสมัยเดียวกันกับพระพุทธเจ้า ณ ลุ่มแม่น้ำคงคาแห่งนี้ ได้มีการยืนยันความจริงข้อนี้ในเอกสารทางประวัติศาสตร์ ในเส้นทางการเผยแผ่พระพุทธสาสนา โดยเฉพาะอย่างยิ่งในที่ราบลุ่มจิตตะกองแห่งสมาทัตตะในประเทศของเรา สาวกของพระพุทธเจ้า ในระหว่างที่พระองค์ยังดำรงพระชนม์ชีพอยู่ได้อ้างว่า ตนเองเป็นพุทธสาสนิกชนยุกแรกในประเทศบังคลาเทศ ไม่ประกฎได้เคยมีการเปลี่ยนศาสนา จากศาสนิกอื่นมาเป็นพุทธศาสนิกชนเลย
หลังจากที่สามารถอดทนต่อการทรมาน ต่อความไม่ยุติธรรม ต่อการเข่นฆ่า ต่อการลักพาตัวเพื่อเรียกค่าถ่าย ต่อการปล้นสดมภ์ ตลอดถึงเภทภัยอื่น ๆ แล้ว สาวกเหล่านั้นก็สามารถรักษาตนให้ดำรง ชีวิตอยู่ได้ เขาเสียสละทุกอย่างเพื่อเห็นแก่พระพุทธศาสนา ทั้ง ๆ ที่มีอุปสักและปัญหาทางด้านการเงินมากมาย พวกเขาก็ไม่เคยละทิ้งพระพุทธศาสนา แม้ในแถบเทือกเขาจิตตะกองเอง มีคณะมิชชันนารีที่มาเผยแพร่ศาสนาคริสต์ พยายามที่จะเปลี่ยนใจชาวพุทธที่ยากจน ที่ไม่มีเงิน ที่หิวโหยให้หันไปนับถือศาสนาคริสต์ โดยการให้อาหาร ให้ที่พักอาศัย ให้การศึกษา ให้งานทำและอื่น ๆ แต่ก็มีผู้เปลี่ยนมานับถือน้อยมาก ส่วนใหญ่จะปฏิเสธ และตรงกันข้ามเขาจะเสียสละบริจาคให้แก่พระพุทธศาสนา ทั้งๆ ที่ต้องเผชิญกับความยากจน และความขัดสนทางด้านการเงินอย่างไม่มีที่สิ้นสุด ดังนั้นเราชาวพุทธบังคลาเทศ จึงภาคภูมิใจในศาสนา มรดกทางวัฒนธรรม และจารีตประเพณีของเรา

พระพุทธศาสนาเข้าสู่ประเทศบังคลาเทศ

ท่านลามะ ทาระนารถ ( Lama Taranarth ) นักประวัติศาสตร์โลกผู้มีชื่อเสียงชาวทิเบต ได้กล่าวในหนังสือชื่อ The History of Buddhism ว่า สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้เสด็จมาจากวัดพระเชควันอันเลื่องชื่อ สู่ประเทศบังคลาเทศด้วยพระองค์เอง พร้อมด้วยภิกษุสาวกของพระองค์ เพื่อทรงแสดงพระสัทธรรมฝ่ายเถรวาท แดนเกิดแห่งพระพุทธสาสนาที่แผ่ขยายไปทั่วโลก เรื่องนี้ ท่านกวีเคเมนดรา ได้กล่าวไว้ในหนังสือ ชื่อ Kalpalata เป็นการกู่เรียกจากแคว้นแคชเมีย บุตรสาวคนที่สี่ ของท่านเศรษฐีอนาถปิณทิกะ นามว่า สุมาฆะดา ได้สมรส กับบริชวะ บุตรชายของเศรษฐี สาทะปติ แห่งนคร โพฆระ ณ นครปุนทระบารธัน (ปัจจุบันเรียก โพฆระ) ในระหว่างการเดินทางกลับ ลูกสาวเศรษฐีซึ่งเลื่อมใสพระพุทธเจ้ามาก ได้นิมนต์พระพุทธเจ้าด้วยอาการที่แสดงความเคารพอย่างสูงสุด ด้วยการประณมมือทั้งสอง โค้งคำนับโดยหันศรีษะไปยังทิศที่พระพุทธเจ้าประทับอยู่ เพื่ออัญเชิญเสด็จไปนครโพฆระ ครั้งหนึ่ง มหาอุบาสิกาคนนี้ได้รับอนุญาตจากพ่อสามีให้นิมนต์พระพุทธเจ้าด้วยกระแสจิตในขณะที่นั่งสมาธิ พระพุทธเจ้าพร้อมด้วยสงฆ์สาวกของพระองค์ ได้เสด็จไปนครปุณฑระในวันนั้น สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทรงพำนักอยู่ที่นครโพฆระ มหาสังฆะ ณ วัดพาสุ และพระองค์ก็ได้ทรงแสดงพระสัทธรรม ณ โคมิลละ เนาขะลี เมอรชิดาบัด และราชปารีในเวลานั้น นี้คือความเชื่อที่ประชาชนเชื่อว่าเป็นความจริงเช่นนั้น แต่ก็ไม่มีข้อพิสูจน์ที่ชัดเจนเกี่ยวกับเหตุการณ์ที่กล่าวมานี้ หลายคนก็มีความเห็นว่า พระพุทธเจ้าทรงแสดงพระสัทธรรม ณ นครจิตตะกองในระหว่างรัชสมัยของพระเจ้าอโศกมหาราช (227-232 B.C.) ในเวลานั้น ท่านชอนเถระ และท่านอุตตเถระ ได้มาแสดงพระสัทธรรม ณ สุบะนะวัมมิ ในปัจจุบันเป็นประเทศเมียนม่าร์ตอนล่าง พระพุทธศาสนาแบบเถรวาท ได้ถูกนำมาประดิษฐานไว้ในประเทศบังคลาเทศในนครจิตตะกอง

ความเสื่อมโทรมของพระพุทธศาสนาฝ่ายเถรวาทในบังคลาเทศ

ในปีที่ 78 หลังจากรัชสมัยของพระเจ้าอโศกมหาราช การทำสังคายนาครั้งที่ ๔ จัดทำโดยคณะสงฆ์ ที่มีพระมหาสังฆิกะเป็นประธาน ในรัชสมัยของกษัตริย์กูฉาน (Kushan) ทรงพระนามว่า พระเจ้ากนิษกะ พระไตรปิฎกทั้งหมดได้รับดารแปลเป็นภาษาสันสกฤต และพระพุทธศาสนานิกายมหายานก็เกิดขึ้น ต่อมาพุทธศาสนิกชนที่นับถือนิกายต่างกัน ต่างรู้สึกไม่ได้มีการช่วยเหลือซึ่งกันและกัน นอกจากในระหว่างบรรดาสาวกของนิกายมหายานด้วยกันเอง ส่งผลให้พระพุทธศาสนานิกายมหายาน แพร่ขยายไปทั่วบังคลาเทศ ทำให้นิกายนี้ได้รับความอุปถัมภ์จากรัฐ พระเจ้าจันทะสุริยะ กษัตริย์แห่งบังคลาเทศ ประกาศรับเอาพระพุทธศาสนาเป็นศาสนาประจำชาติ (จากปี 146 ก่อนคริสต์ศักราช จนถึงปีคริสต์ศักราช 98) ณ เมืองจิตตะกอง และอาระกัน พระพุทธศาสนานิกายมหายานได้มีการเทศนาสอนศาสนิกอย่างประสบผลสำเร็จ บัณฑิตวิหาระ ชาลบัล วิหาระ โพฆระ มหาสังฆะ และลาลมัยฮิล ยังคงมีอัตตลักษณ์ที่สำคัญอยู่อย่างนั้น ท่านเหล่านั้นได้สังคายนาปรับปรุงพระไตรปิฎกและเริ่มหันไปเชื่อในเรื่องอำนาจของเจ้า หรือเจ้าแม่ และสัทธรรมแบบตรันติกะมากขึ้น ผลประกฎว่า สาวกของนิกายเถรวาท ก็ถูกสาวกของนิกายมหายานทำให้เกิดความไม่เชื่อและไม่ไว้วางใจในนิกายเถรวาท มากขึ้น และธงอันเป็นสัญลักษณ์แห่งชัยชนะของมหายาน ก็ได้ถูกยกขึ้นทั่วบังคลาเทศจนถึงศตวรรษ ที่ 8 ได้เกิดการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ในด้านการพระศาสนา ในขณะเดียวกัน อนุทวีปของอินเดียทั้งหมดก็ตกมาอยู่ในกำมือของพวกบาจรัจจัน (Bajrajan) ท่านเหล่านั้นได้สูนเสียศรัทธาความเชื่อในคำสอนแม้ง่าย ๆ ของพระพุทธเจ้าจนหมดสิ้น และเริ่มไว้วางใจในเจ้าและเจ้าแม่ต่าง ๆ จำนวนพัน ๆ องค์ ต่อมาได้เริ่มดำเนินชีวิตที่ไม่เหาะสมแก่การประพฤติปฏิบัติ และตรงกันข้ามกับคำสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

พระพุทธศาสนาเข้ามาสู่จิตตะกอง

     จวบจนถึงศตวรรษที่ 7 พระพุทธศาสนาได้แพร่เข้ามาสู่อนุทวีปของอินเดียเป็นครั้งแรกแบบค่อยเป็นค่อยไป ท่านสังกราจาริย์ ท่านกุมารภัตตะ รวมถึงพระนักเทศน์สอนศาสนาพราหมณ์องค์อื่นๆ หลายองค์ได้เริ่มทำการทรมานแบบที่มนุษย์ไม่ทำกัน แต่กษัตริย์อินเดียในสมัยนั้นก็ให้การอุปถัมภ์ กษัตริย์ที่นับถือศาสนาอื่นหลายองค์ใช้วิธีบังคับชาวพุทธให้เปลี่ยนไปนับถือศาสนาของผู้มีอำนาจ โดยวิธีการที่โหดร้ายทารุณ อย่างเช่นการลงอาญาของพระเจ้าแผ่นดิน ใช้วิธีการบีบคั้นอย่างหนัก เนรเทศโดยใช้กำลังบังคับให้ออกนอกประเทศ และบางทีก็ทำการประหัตประหาญอย่างโหดร้าย นอกจากนั้นยังมีการเผาตำรับตำราและหนังสือทางพระพุทธศาสนา วัดวาอาราม พระสถูป เจดีย์ ปูชนียะสถานต่างๆ รวมถึงกุฎีที่ระลึกอันเป็นอนุสรณ์ถึงพระอรหันต์องค์สำคัญ ๆ วิธีการทารุนโหดร้ายเหล่านี้เป็นเหตุให้พระสงฆ์ในพระพุทธศาสนามรณภาพเป็นจำนวนมาก
     ต่อจากศตวรรษที่ 7 ถึงศตวรรษที่ 12 อนุทวีปของอินเดียก็ถูกโจมตีโดยกองทัพแห่งดาบและดาวของชาวมุสลิมจนราบเรียบ   และพวกมุสลิมได้สถาปนาอาณาจักรจัดการปกครองขึ้นใหม่ โดยกษัตริย์มุสลิมผู้มีอำนาจ ในยุคนั้น การทรมานแบบไร้มนุษยธรรมและการทรมาน ทำให้ทั้งชาวพุทธและชาวฮินดู จำเป็นต้องยอมรับศาสนาอิสลาม ไม่เพียงเท่านั้น พวกมุสลิมยังยึดเอาวัดวาอารามของชาวพุทธและศาสนสถานของชาวฮินดูไปครอบครองเป็นของตนเป็นจำรนวนมาก นอกจากนั้นยังลักพาเอาพระพุทธรูปของชาวพุทธและเทวรูปของชาวฮินดูที่หล่อด้วยโลหะมีค่าไปสู่ประเทศของตนเป็นจำนวนมากมายอีกด้วย ชาวพุทธไม่สามารถดำรงรักษาระเบียบแบบแผนพื้นฐานในการปฏิบัติธรรมในพระพุทธศาสนาได้   เนื่องจากการทรมานบีบคั้นโดยศาสนาพราหมณ์และศาสนาอิสลาม ภายใต้สถานการณ์เช่นนั้น ชาวพุทธจึงจำเป็นต้องเปลี่ยนไปนับถือศาสนาพราหมณ์หรือไม่ก็นับถือศาสนามุสลิมไปเลย
     ในระหว่างสถานการณ์วิกฤตดังกล่าว ชาวพุทธรุ่นดั้งเดิมและพวกอนุรักษ์นิยม เมื่อจะต้องละทิ้งความต้องการที่จะมีชีวิตอยู่ต่อไป ก็จำเป็นที่จะต้องค่อย ๆ มายึดเอาที่พำนักพักพิงในแคว้นมคธ   ซึ่งปัจจุบันคือรัฐพิหารอยู่ทางตะวันออกของพุทธคะยา ทั้งนี้ก็เพื่อรักษาไว้ซึ่งพระพุทธศาสนา ณ แดนมคธนั่นก็เช่นเดียวกัน ชาวพุทธก็ต้องตกอยู่ในความต้องการที่จะต้องดูแลชีวิตให้อยู่รอดปลอดภัย ชาวพุทธอีกกลุ่มหนึ่งได้อพยพหนีไปตามเส้นทางลับที่ไม่มีใครรู้ ผ่านป่าดงดิบ มุ่งไปสู่อัสสัม โดยหอบลูกจูงหลานและแบกหามเครื่องประดับอันมีค่าไว้บนหลัง ชาวพุทธบางคนในกลุ่มนี้ถูกจับโดยกลุ่มคนร้ายที่เลื่องชื่อของกุมาริละภัตตะ (Gang of Kumaril Bhatta) และกลัวชีวิตจะมีอันตรายเขาจึงต้องเปลี่ยนมานับศาสนาฮินดู ส่วนพวกที่สามารถจะช่วยตัวเองให้ปลอดภัยได้ ก็ละทิ้งเครื่องแต่งกายแบบพุทธ จึงสามารถเดินทางมาถึงจิตตะกองได้โดยผ่านทางด้านตะวันออกเฉียงใต้ของอัสสัม ข้ามไปตามทางที่เป็นเขาอย่างทุลักทุเล จิตตะกองตอนนั้นตกอยู่ภายใต้การควบคุมของกษัตริย์ชาวอารกัน (Arakanese Buddhist king) ที่นับถือศาสนาพุทธ ผลก็คือว่า เขาเริ่มใช้ชีวิตอยู่กับชาวอาระกันด้วยบรรยากาศที่เป็นมิตร โดยปราศจากความรู้สึกกว่าจะสูญเสียพระพุทธศาสนา ชุมชน Maghs ชาวอาระกันเรียกชาวพุทธที่อพยพมาจากพิหาร Mamagree ว่าเป็นเสมือนสาวกของศาสนาเดียวกัน นี้หมายความว่า พวกเขาอยู่ในสถานะทางสังคมที่สูงกว่าชาวอาระกัน นี้คือชุมชนพุทธชาว “บารัว”ของบังคลาเทศในปัจจุบัน ซึ่งอพยพมาจากแคว้นมคธ หรือ แคว้นพิหาร ชุมชนชาวพุทธซึ่งขณะนี้อาศัยอยู่ในเขตบันดาบัน (Bandarban) ขากระชารี (Khagrachari) และรังกามาติ (Rangamati) ก็คือพุทธศาสนิกชาวชาวอาระกันยุคปัจจุบัน ในระหว่างคนเหล่านี้บางคนก็มาจากเขตอื่น และเป็นที่รู้จักในนามชาว มาม่า (Marma) ตังเชนกา (Tangchainga) เคยัง (Kheyang) มูรัง (Murang)   เป็นต้น คนเหล่านี้ก็เป็นชาวพุทธดั้งเดิมเช่นเดียวกัน ไม่ใช่ชาวพุทธที่เปลี่ยนมาจากศาสนาอื่น   เมื่อเร็ว ๆ นี้เอง ยุคสมัยของชาวพุทธดั้งเดิมที่อพยพมาจากพิหารสู่โพกระล้วนแต่แสดงออกถึงข้อพิสูจน์ตัวเองของเขาว่าเป็นพวกเดียวกันทั้งนั้น

ข้อพิสูจน์ย่อ ๆ เกี่ยวกับความเป็นมาของชาวพุทธแห่งจิตตะกอง

ชาวพุทธที่อาศัยอยู่ในเมืองจิตตะกองในปัจจุบัน เราเรียกว่า “บารัว” คำว่า “บารัว” ในที่นี้หมายความตรงกับภาษาบาลีว่า “มหาอาริยะ” น่าจะตรงกับภาษาไทยว่า “ผู้เจริญมาก” พวกเขามาที่นี่จากชุมชนบารัวร่วมสมัยกับสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะเหตุนั้นเอง นครจิตตะกองแห่งนี้จึงได้มีพุทธศาสนิกชนแบบอนุรักษ์นิยมขั้นพื้นฐาน อยู่ในวัณณะกษัตริย์ของอินเดีย ในระหว่างชาวพุทธทั่วไปจะมีพระภิกษุในพระพุทธศาสนาอยู่บ้างแต่มีจำนวนน้อยมาก พระภิกษุดังกล่าวได้ก่อสร้างอาราม เจดีย์ และวัดขึ้น และได้อยู่อาศัยร่วมกับ Magh ชาวอาระกันอย่างสงบสุขและด้วยความสามัคคีกลมเกลียว พอถึงระดับหนึ่งชุมชนชาวบารัวและอาระกันได้แต่งงานอยู่กินร่วมกันระหว่าง 2 เผ่า ทำให้ความสามัคคีกลมเกลียวและความสงบสุขเป็นไปอย่างราบรื่นและฝังรากลงลึก ในขณะเดียวกันชาวฮินดูและชาวมุสลิมก็เริ่มเกิดความขัดแย้งกันทางด้านสังคมและศาสนา แต่ชาวพุทธยังคงสามารถรักษาความเป็นตัวของตัวเองไว้ได้เป็นอย่างดี ในระหว่างรัชสมัยของกษัตริย์ชาวอาระกันและกษัตริย์มุสลิม ชาวพุทธเผ่าบารัวก็ถูกปรึกษาหารือให้เปลี่ยนชื่อเป็นเป็นอย่างอื่นหลายชื่อ ตามลักษณะการแข่งขันและบุญหรือความดีที่เขาสร้างไว้ เช่น Chowdhury, Mutsuddhi, Talukder เป็นต้น เป็นสัญลักษณ์ของความภาคภูมิใจและความยกย่องสรรเสริญ หลังจากกาอพยพเข้ามาของชาวพุทธสู่เมืองจิตตกอง ประชาชนเป็นอันมากจากชุมชนต่าง ๆต่างก็อ้าแขนรับพระพุทธศาสนาเอามาประพฤติปฏิบัติ และเริ่มใช้ชีวิตร่วมกัน ต่างก็มีความรู้สึกประทับใจในรูปแบบและวิธีการเป็นอยูอย่างสงบสุขและความแลมีความกลมเกลียวสามัคคี ความซื่อสัตย์สุจริต มีจิตใจที่เป็นอิสระ มีการแต่งตัวที่ประณีตและสะอาดสะอ้าน มีอากับกริยาที่สงบเสงี่ยมเยือกเย็น พูดจรอง ๆ ก็คือว่า พุทธศาสนิกชนชาวบารัวที่อาศัยอยู่ในเมืองจิตตะกอง ก็ยังคงมีความแตกต่างจากประชาชนในสังคมอื่น ไม่เพียงเท่านั้น พวกเขายังรักและนับถือชาวพุทธเมืองจิตตะกองอย่างหมดหัวใจ พฤติกรรมและเกียรติยศทั้งหมดของผู้คนทั้งปวงได้พิสูจน์ให้เห็นจนเลยคำถามที่ว่า ชาวพุทธที่อาศัยอยู่ในจิตตะกองเป็นชุมชนชาวพุทธต้นแบบดั้งเดิมชองประเทศบังคลาเทศอย่างแท้จริง

พระพุทธศาสนาในบังคลาเทศจากศตวรรษที่13 ถึงศตวรรษที่ 18

ยุคสมัยแห่งศตวรรษที่ 12ที่ผ่านมา ถือว่าเป็นช่วงที่วิกฤตสำหรับชาวพุทธตระกูลบารัวเบ็งคลี พระอาทิตดวงใหม่ ขึ้นบนท้องฟ้าแสดงถึงโชคของชาวพุทธ ในระหว่างยุคนี้เอง ความเสื่อมถอยของกษัตริย์ปาละ และความรุ่งเรืองของกษัตริย์ฮินดูก็ปรากฏขึ้น เหนือส่งใดทั้งหมด กษัตริย์ฮินดูหลายองค์ได้ก่อให้เกิดความผิดพลาดในการดำเนินชีวิตของชาวพุทธเชื้อสายเบ็งคลี ทำให้เกิดความล่าช้าในการขับเคลื่อนประวัติศาสตร์พระพุทธศาสนา วัฒนธรรม ประเพณี มรดก คลอดจนกิจกรรมทางศาสนา และแม้แต่ในกระแสที่สำคัญ ๆ เกี่ยวกับพระพุทธศาสนา ประชาชนมีความเฉยเมยในการประกอบกิจกรรมทางศาสนา ล่วงมาถึงศตวรรษที่ ๑๗ ชาวพุทธเผ่าบารัวกลายเป็นคนที่ไม่สามารถเข้าใจในสารัตถประโยชน์ของพระพุทธศาสนา เขามีความเอียงไปทางศาสนาฮินดู และเริ่มทำการเฉลิมฉลองพิธี (Durga Puja) ฉลองเจ้าแม่ทุระคาเทวี พิธีกาลิปูชา( kalipuja) ฉลองเจ้าแม่กาลี และพิธีชีตะลาปูช (S้heetala Puja) ฉลองเจ้าแม่ชีตะลาเทวีเป็นต้น ผลที่ตามมาก็คือ พุทธศาสนิกชนเผ่าบารัวได้ดำเนินชีวิตเพี้ยนไปจากที่เคยเป็นมา คือจะเป็นแบบพุทธก็ไม่ใช่ จะเป็นแบบฮินดูก็ไม่เชิง ดังนั้นประวัติศาสตร์ชาวพุทธตระกูลบารัวแห่งเบ็งกอลจากศตวรรษที่ 13 ถึง ศตวรรษที่ 18 จึงเป็นประวัติศาสตร์แห่งความมืดมน ประชาชนนับถือสิ่งศักดิ์บนท้องฟ้าที่ไม่ใช่พระพุทธศาสนา ณ เวลานั้นชาวพุทธก็เริ่มดำเนินชีวิตแบบต่ำต้อยด้อยคุณธรรม ปราศจากกฎเกณฑ์ไร้ระเบียบแบบแผน และวินัยทางพระพุทธศาสนาอย่างสิ้นเชิง

การกลับฟื้นคืนชีพของพระพุทธศาสนาในบังลาเทศ

ลุมาถึงศตวรรษที่ 19 วันแห่งพระอาทิตย์ดวงใหม่ฉายแสงสดใสคล้ายนำโชคชัยมาสู่ชาวพุทธเผ่าบารัว ประกฎให้เห็นบนท้องฟ้า เป็นสัญลักษณ์ว่าพระพุธศาสนากำลังกลับฟื้นคืนชีพ ในเดือนเมษายนแห่งปี 1856 พระคุณเจ้าพระชาเมธ มหาเถระ ( Reverend Sharmedha Mahathero) พระบุตรแห่งชาวเบ็งกอล ผู้ฉายรัศมีรุ่งโรจน์ ได้เดินทางจากประเทศเมียยันมา มาประกฎตัว ณ ประเทศบังคลาเทศปัจจุบัน สภาพการณ์อันเลวร้ายของพระพุทธศาสนา ทำให้ท่านรู้สึกเป็นทุกข์ใจมาก ดังนั้นท่านจึงได้ทำการปฏิรูปศาสนาและสังคมของชาวพุทธและชาวจักรมา ณ เวลานั้น คือในปี 1857 พระนางกาลินดีเทวี พระราชินีแห่งจักรมา ได้นิมนต์พระชาเมธ มหาเถโร มาที่พระราชวังของพระนางในราจันนาคา พระราชินีได้ทรงอุปถัมภ์ท่านเพื่อให้แสดงธรรมให้แก่มหาชน และก็ได้ผลเป็นที่น่าพอใจ คือทำให้ประชาชนเกิดการเปลี่ยนแปลงการดำเนินชีวิตจากที่เป็นอยู่เดิมเป็นอันมาก ทำให้เกิดสิ่งใหม่ ๆ ในชีวิตและสังคมโดยทั่วไป พร้อมทั้งนำความเปลี่ยนแปลงมาสู่ศาสนาของชาวพุทธนิกายบารัว และพระชาวพุทธแห่งจิตตะกอง ตามแนวโน้มในปี 1864 ผู้ที่เราเรียกว่า “พระ” นั้น คือผู้ที่ได้รับการอุปสมบทใหม่ในพระพุทธศาสนา ต่อท่านพระชาเมธ มหาเถโร มีพระสังฆราชปูรณะชารพร้อมพระองค์อื่น ๆ ที่ได้นิมนต์มา โดยวิธีนี้รูปแบบที่บริสุทธิ์ที่สุดก็ได้ถูกแนะนำให้เป็นที่รู้จักในบังคลาเทศ โดยท่านสังฆราช ชาเมธ มหาเถโร กระแสแห่งพระสัทธรรมของพระพุทธศาสนา ณ ปัจจุบันกำลังไหลเต็มเปี่ยมท่วมบังคลาเทศอยู่

สถานการณ์ปัจจุบันของพระพุทธศาสนาในบังคลาเทศ

พระพุทธศาสนาในบังคลาเทศ เป็นผลของความพยายามที่ไม่รู้จักเหน็ดเหนื่อย เป็นอานิสงค์ของความเสียสละที่สูงส่ง เป็นผลบุญที่เหลือคณนา เป็นผลของการมองการไกลอันหาที่เปรียบมิได้ ของสังฆราช ชาเมธ มหาเถโร สังฆราชปูรณะชา มหาเถโร สังฆราชจนานาลังดาร มหาเถโร เคมาลถากู ฮาริถากู เป็นต้นพร้อมด้วยพระชาวพุทธองค์อื่นอีกเป็นจำนวนมาก
ขณะนี้พุทธศาสนิกชนในประเทศบังคลาเทศกำลังดำเนินชีวิตที่เต็มไปด้วยความสงบสุขด้วยพลังแห่งความพยายามอย่างไม่รู้จักเหน็ดเหนื่อย ทั้งยังดำเนินชีวิตตามหลักพระพุทธศาสนาอันศักดิ์สิทธิ์อย่างบริบูรณ์ ภายใต้การนำของพระสงฆ์ชาวพุทธ ดังนั้นพระสงฆ์และชาวชุมชนผู้ศรัทธาเสียสละทั้งหลายได้อุทิศทุกอย่างเพื่อสันติสุขและความก้าวหน้าของสังคมและประเทศชาติ และเพื่อความสงบสุขของโลก เพื่อภราดรภาพ เพื่อความเมตตากรุณาที่ปราศจากการทำร้ายทารุณ มีไมตรีจิตต่อเพื่อนมนุษย์ โดยที่ประเทศของเราเป็นประเทศที่กำลังพัฒนา จึงมีปัญหาทางด้านการเงินมาก ด้วยเหตุนั้น พระและชุมชนผู้เสียสละจึงต้องเผชิญหน้ากับอุปสัคกีดขวางนานาประการ ในอันที่จะปรับปรุงสังคมและพระพุทธศาสนาให้เจริญก้าวหน้าเป็นหลักชัยของประเทศชาติ ดังนั้น เราจึงใคร่ขอร้องประเทศทั้งหลายที่เป็นพุทธด้วยกัน ได้โปรดยื่นมือให้ความช่วยเหลือ เพื่อให้ประเทศของเราได้มีการพัฒนาในทุกด้าน เพื่อให้ Chakma, Magh, Kheyang, Murma, และ Breathen ของเรา เจริญก้าวหน้าในด้านการศึกษา การรับใช้ของรัฐบาล ความอุปถัมภ์ของรัฐ และองค์การทางด้านการเมือง ดังกล่าวจึงเป็นเหตุผลว่าทำไมองค์กร หรือสถาบันเหล่านั้นสามารถเป็นตัวแทนประชาชนในรัฐสภาแห่งชาติ สามารถมีผู้แทนราษฎร มีรัฐมนตรี และอื่น ๆ เราไม่อิจฉาพวกเขา แต่ตรงกันข้ามเราจะมีความรู้สึกเป็นสุขและดีใจอย่างยิ่ง พุทธศาสนิกชนเผ่าบารัวแห่งจิตตะกองเป็นชนกลุ่มน้อยที่เป็นเสมือนกล้องจุลทัศน์ หาไม่แล้วเราก็ไม่สามารถก้าวไปข้างหน้าต่อไปได้

สรุปสถิติโดยย่อเพื่อให้มองทะลุและเข้าใจบังคลาเทศชัดเจน

ในประเทศบังคลาเทศปัจจุบัน มีชาวพุทธอาศัยอยู่ 70,000 ครอบครัว มีสมาชิกครอบครัวรวมทั้งสิ้น 500,000 คนโดยประมาณ มีวัด 500 วัด ไม่มีสถาบันการศึกษาทางศาสนา ศูนย์กลางสำหรับฝึกอบรมสำหรับภิกษุสามเณรมีอยู่น้อยมากเมื่อเปรียบเทียบกับความต้องการ ศูนย์กลางทางศาสนาที่ใช้เป็นวัดสำหรับฝึกอบรมเด็ก ก็เผชิญกับการขาดหนังสือเรียน ขาดครูผู้สอนอย่างรุนแรง และสถานที่รองรับและอื่น ๆ ไม่เพียงพอ การที่จะดำรงและยกระดับพระพุทธศาสนาในบังคลาเทศ เราจำเป็นต้องขอร้องผู้นำชาวพุทธและผู้มีจิตศรัทธาบริจาคสิ่งของทางด้านศาสนาในประเทศต่าง ๆ อีกครั้งหนึ่ง เพื่อให้ช่วยเหลือชาวพุทธในประเทศของเราด้วย
ถึงอย่างไรก็ตาม เราก็รู้สึกภูมิใจว่ามีแผ่นจารึกของพระพุทธศาสนาในพิพิธภัณท์แห่งสหประชาชาติ รัฐบาลผู้มีอุดมการณ์ของเราได้ก่อตั้ง Atish Dipankar University ซึ่งเป็นมหาวิทยาลัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีขึ้น ณ กรุง Dhakaี พณฯ ศาสตราจารย์ Dr. Yaizuddin Ahmed ประธานาธิบดี ของสาธารณรัฐประชาชนบังคลาเทศ ได้ให้ความมั่นใจที่จะยกระดับวัดพุทธศาสนานานาชาติ คือวัด Punachar International ณ ตำบล Deb Pahar เมืองจิตตะกองให้เป็นวัดที่ทันสมัยมากขึ้น ถึงระดับมาตรฐานนานาชาติ เรายังจำได้ด้วยความขอบคุณอย่างยิ่งว่า ประธานาธิบดีเซีย เราะมาน (Ziaur Rahman) ได้บริจาคที่ดินสำหรับสร้างวัดพุทธศาสนานานาชาติปุนะซาร์ (Purnachar International Buddhist Monastery) ถวายแก่ท่าน การมาเบียร สัสตะยาปริยา มหาเถโร (Karmabeer Sastayapriya Mahathero) เมื่อประมาณ 2 หรือ 3 ทศวรรษที่ผ่านมา

********