หนังสือธรรมจักษุ ประจำเดือน พฤษภาคม 2550

ธรรมจักษุ ประจำเดือนพฤษภาคม 50

หน้าปก ธรรมจักษุ ประจำเดือน พฤษภาคม 2550

บทความพิเศษ
หนึ่งในบทความทางวิชาการของธรรมจักษุ

นิตยสารทางพระพุทธศาสนาที่เก่าแก่ที่สุดของไทยฉบับแรกออกเมื่อเดือนตุลาคม2437

เรื่อง
“ พระพุทธศาสนาในโลกปัจจุบัน ”

พิมพ์ลงในนิตยสาร “ธรรมจักษุ”

โดย......พิพัฒน์ บุญยง

ปีที่ 91 ฉบับที่ 8 พฤษภาคม 2550
ISSN 0859-5275

พระพุทธศาสนาในโลกปัจจุบัน
ประเทศอินเดีย

พิพัฒน์ บุญยง แปลและเรียบเรียง

"ปัจจุบันไม่เพียงแต่ชาวพุทธในอินเดียเท่านั้น แม้แต่ภิกษุ ภิกษุณีในพระพุทธศาสนา ตลอดจนกระทั่งพุทธสาวก อุบาสก อุบาสิกา จากทั่วทุกมุมโลก ยังคงจาริกแสวงบุญไปสู่สถานที่ศักดิ์สิทธิ์ของสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าในประเทศอินเดียอย่างเนื่อง"

     พระพุทธศาสนา   คือคำสั่งสอนที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทรงค้นพบความจริง หรือความจริงอันประเสริฐ 4 ประการ (The Four Noble Truths) คือ ทุกข์ เหตุเกิดของทุกข์ วิธีหรือทางนำไปสู่การดับทุกข์ได้สิ้นเชิง และความสุข สงบ เย็น   ที่เกิดขึ้นหลังจากการดับทุกข์ได้หมดสิ้น และได้ทรงประกาศคำสอนนี้ไว้ เมื่อกว่า 2,500 ปีมาแล้ว สำหรับชาวโลกผู้มีทุกข์ทั้งมวลได้ปฏิบัติตาม เพื่อดับความทุกข์และเกิดความสุข สงบ เย็น ตามที่พระองค์ทรงตรัสไว้
     หลังจากที่พระองค์ได้ทรงตรัสรู้พระอนุตตรสัมมาสัมโพธิญาณใต้ต้นพระศรีมหาโพธิ์ ณ พุทธคยา (Budha Gaya) แล้ว   สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้เสด็จไปทรงแสดงธรรมที่พระองค์ตรัสรู้แก่พระปัญจวัคคีย์ ณ ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน ณ ตำบลสารนารถ แขวงพาราณสี ในปัจจุบัน เป็นการแสดงธรรมเป็นครั้งแรกที่เรียกว่าปฐมเทศนา ใจความสำคัญของพระธรรมเทศนาคืออริยสัจ 4 อันเป็นทางนำไปสู่ความหลุดพ้นจากกองทุกข์ ได้มีการจัดทำสังคายนาพระธรรมวินัยครั้งสำคัญ ๆ ถึง 4 ครั้ง ณ ที่ต่าง ๆ ของประเทศอินเดีย เป็นเวลามากกว่า 1,000 ปี จากสมัยพระเจ้าอโศกมหาราช (ศตวรรษที่ 3 ก่อน ค.ศ.) จนถึงสมัยกษัตริย์ฮารซา (Harsha) (คริสต์ศตวรรษที่ 7) ช่วงเวลานี้ถือว่าเป็นช่วงเวลาที่ยิ่งใหญ่ที่สุดของอินเดีย   ความสูงส่งของคำสอนของสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า   แสดงให้เห็นความหมายใหม่ ๆ ที่จะมีต่อทุกชีวิต   ด้วยได้รับพระบรมราชูปถัมภ์จากพระมหากษัตริย์ พระพุทธศาสนาในเวลาต่อ ๆ มา จึงไม่เพียงแต่จะแผ่ขยายไปสู่ดินแดนที่กว้างไกลสุดขอบฟ้า
     กาลเวลาล่วงเลยมา   พระอรรถกถาจารย์ผู้ทรงจำช่ำชองในพระธรรมวินัย ได้เขียนคำอรรถาธิบายขยายความคำยากในพระไตรปิฎกทางพระพุทธศาสนาให้ชัดเจนเพื่อคนทั่วไปเข้าใจง่ายขึ้น   ทั้งพระเจ้าอโศกมหาราชผู้ประกาศตนเป็นบรมพุทธมามกะ   ได้ทรงส่งพระราชโอรสที่ปรากฏนามพระมหินทเถระ   และพระราชธิดานามสังฆมิตตาเถรี พร้อมด้วยสาส์นแห่งสันติธรรมและการไม่ใช้ความรุนแรงเบียดเบียนอันเป็นคำสอนขององค์สมเด็จพระบรมศาสดาสัมมาสัมพุทธเจ้า   ไปสู่ลังกาทวีปแดนดินถิ่นใต้อันไกลโพ้น   ความเจริญงอกงามของพระพุทธศาสนาในประเทศอินเดียนั้น ไม่ใช่จะมองเห็นได้แต่จากการปฏิรูปทางสังคมครั้งยิ่งใหญ่เท่านั้น แต่เป็นการเริ่มต้นศักราชใหม่แห่งการศึกษาค้นคว้าในหลักข้อปฏิบัติให้ลึกซึ้งของพุทธบริษัททั้ง 4 ด้วย
     คณาจารย์ผู้ทรงคุณวุฒิสูงจากมหาวิทยาลัยพระพุทธศาสนาหลายแห่ง   เช่นมหาวิทยาลัยนาลันทา (Nalanda) มหาวิทยาลัยอุตทันตะปุระ (Uddantapur) มหาวิทยาลัยวัชระสานะ (Vajrasanaa) และมหาวิทยาลัยวิกรมศิลา (Vikramasila) เป็นต้น ได้ทำให้เกิดการเปลี่ยนหลักสูตรของหลายประเทศที่กำลังอยู่ในสภาวะที่เรียกว่า “สับสน” (Turmoil) นับได้ว่าบรรดามหาวิทยาลัยทั้งหลายเหล่านั้น   ล้วนมีคุณูปการต่อความเจิญรุ่งเรืองของพระพุทธศาสนาอย่างใหญ่หลวง   มหาวิทยาลัยที่ถือว่าเป็นศูนย์กลางทางการศึกษาเหล่านี้ ได้ผลิตช่างฝีมือ สถาปนิก และจิตรกรที่มีผลงานดีเด่นเป็นอนุสรณ์  ที่จะหาอะไรมาเปรียบเทียบได้ยากในด้านการเป็นมรดกของโลกสำหรับอนุชนรุ่นหลังสืบมา
     ในขณะที่พระพุทธศาสนากำลังแผ่ขยายไปในทุกทิศทุกทางในประเทศอินเดีย และด้วยกาลเวลาที่ผ่านไปยาวนาน และถึงกำหนดเวลาที่จะทำให้อิทธิพลของพระพุทธศาสนาในอินเดียลดน้อยถอยลง และด้วยเหตุนี้เราเองก็ได้สูญเสียศูนย์กลางแห่งการศึกษาที่สำคัญ ๆ ไปหลายแห่งจนถึงศตวรรษที่ 7 กระแสประชาชนก็หันกลับไปหาพระพุทธศาสนาในอินเดียอีกครั้งหนึ่ง
     ถึงอย่างไรก็ตาม  หลังจากที่พุทธศาสนาได้ดับสูญไปจากผืนแผ่นดินใหญ่ของอินเดียไปแล้ว พระพุทธศาสนาก็สามารถสืบต่อไปเจริญรุ่งเรืองในอาณาบริเวณพื้นที่ราบสูงของอินเดีย   ตั้งแต่เมืองลาดักทางตะวันตกเฉียงเหนือ   จนถึงประเทศอรุณิคัลทางตะวันออกเฉียงเหนือ เรื่องนี้เกิดขึ้นส่วนใหญ่เพราะความใกล้ชิดกับทิเบต  ในระยะต้น ๆ ของศตวรรษนี้เอง   พระพุทธศาสนาเริ่มฟื้นคืนชีพขึ้นมาในประเทศอินเดียอีก โดยท่านอนาคาริกะธัมมปาละจากศรีลังกา ซึ่งเป็นผู้ก่อตั้งมหาโพธิสมาคมแห่งอินเดีย   เป็นผู้นำคนสำคัญคนแรกที่ได้เริ่มบุกเบิกฟื้นฟูพระพุทธศาสนาขึ้น   นอกนั้นยังมีบุคคลอื่น ๆ หลายท่านที่ได้กระทำคุณูปการในการฟื้นฟูและพัฒนาพระพุทธศาสนาในอินเดีย
     ค.ศ. 1947 เป็นปีที่อินเดียได้รับอิสรภาพจากการปกครองของอังกฤษ   ภายใต้ความเป็นผู้นำที่มีแรงดลใจ ของมหาตมะคานธี   ประชาชนโดยเฉพาะอย่างยิ่งพวกวรรณะต่ำในสังคมก็ได้รับการปลดปล่อยให้มีอิสรภาพไม่เฉพาะแต่จากการถูกครอบงำทางการเมืองเท่านั้น หากแต่จากการแบ่งชั้นวรรณะที่โหดร้าย   และระบบเจ้าขุนมูลนายอีกด้วย ประชาชนจำนวนล้าน ๆ คนยอมรับพระพุทธศาสนาไว้ในหัวใจ อย่างเช่น ดร.อัมเบ็ดการ์ (Dr. Ambedkar) นักปฏิรูปผู้ยิ่งใหญ่และผู้ก่อตั้งรัฐธรรมนูญของชาวอินเดีย ประเทศอินเดียได้รับเอาสัญญลักษณ์หัวสิงห์โตของพระเจ้าอโศกเป็นสัญญลักษณ์ประจำชาติของอินเดียสืบมาตั้งแต่บัดนั้น
     ปัจจุบันนี้ไม่เพียงแต่ชาวพุทธในอินเดียเท่านั้น แม้แต่พระภิกษุ ภิกษุณี ในพระพุทธศาสนา ตลอดจนกระทั่งพุทธสาวก อุบาสก อุบาสิกาจากทั่วทุกมุมโลก   ยังคงจาริกแสวงบุญไปสู่สถานที่ศักดิ์สิทธิ์ของสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธจ้าในประเทศอินเดียอย่างต่อเนื่องและไปซ้ำแล้วซ้ำอีกคนละหลายครั้งในชีวิต สถานที่ศักดิ์สิทธิ์เหล่นั้นได้แก่พุทธคยา (Bodh Gaya) อิสิปตนมฤคทายวันหรือสารนารถ (Sarnarth) สาวัตถี (Sharavasti) ปัจจุบันชาวบ้านเรียกว่า สาเหด-มเหด (Saheth-maheth) ราชคฤห์ (Rajgir) สังกัสสะ (Sankasy) เวสาลี (Vesali) นาลันทา (Nalanda) กุสินารา (Kushinagar) สัญจิ (Sanchi) เป็นต้น

********