หนังสือธรรมจักษุ ประจำเดือน พฤศจิกายน 2548

ธรรมจักษุ ประจำเดือนพฤศจิกายน 2548

หน้าปก ธรรมจักษุ ประจำเดือน พฤศจิกายน 2548

หนึ่งในคอลัมน์ของธรรมจักษุ

โดย....คนข้างวัด

พิมพ์ลงในนิตยสาร “ธรรมจักษุ”

ปีที่ 90 ฉบับที่ 2 พฤศจิกายน 2548

ไม่นำสารพิษ
เข้าสู่ร่างกาย

     วันหนึ่ง ผมไปหาหมอฟันตามนัด บังเอิญไปเร็วหน่อย คุณหมอ ยังไม่ลงทำงาน จึงต้องนั่งรอประมาณ ๒๐ นาที เพื่อเป็นการฆ่าเวลา จึงหยิบหนังสือจากชั้นหนังสือมาอ่าน จำได้ว่าเป็นนิตยสาร "แพรว รายปักษ์" วันเดือนปีที่พิมพ์จำไม่ได้ เปิดไปเกือบกลางเล่ม เห็นรูปสุภาพบุรุษท่านหนึ่งค่อนข้างมีอายุ แต่ดูรูปหน้าอิ่มเอิบ ดวงตาแจ่มใส ยิ้มอย่างมีสง่า ใต้รูปนั้นระบุชื่อชัดเจน (ไม่ขอเอ่ย) ผ่านงานบริหารในตำแหน่งประธานกรรมการธนาคารใหญ่ ๆ มาหลายธนาคาร ปัจจุบันก็ยังดำรงตำแหน่งระดับนั้นอยู่ จะเป็นท่านเขียนเล่าไว้เองหรือให้สัมภาษณ์ไม่แน่ชัด มีข้อความที่น่าสนใจภายใต้รูปนั้น เท่าที่จำได้ว่า
     "ตั้งแต่ผมทำงานมา ยังไม่เคยป่วยซักชั่วโมง ไม่รู้จักด้วยซ้ำว่า ที่ว่าปวดศีรษะนั้นเป็นอย่างไร เป็นเพราะว่าผมศึกษาเกี่ยวกับการป้องกัน และดูแลสุขภาพเป็นอย่างดีเสมอมา โดยการปฏิบัติตามบันได ๕ ขั้น คือ
     ๑. ไม่นำสารพิษเข้าสู่ร่างกาย
     ๒. เลือกรับประทานอาหารมีประโยชน์
     ๓. ออกกำลังกายสม่ำเสมอและถูกวิธี
     ๔. รับประทานอาหาร ๕ หมู่ เพื่อให้ได้วิตามิน แร่ธาตุครบถ้วน
     ๕. ขจัดความเครียด พักผ่อนให้เพียงพอและคิดในทางบวกเสมอ"
     ผมยังไม่ทันได้จดรายละเอียดก็ถึงคิวหมอเรียกพอดี หลังจากทำฟันเสร็จก็กลับบ้าน นึกขึ้นมาได้ว่าข้อความที่อ่านนั้นมีหลายข้อที่ตรงกับคำสอนทางศาสนาทั้งโดยตรงและโดยอ้อม นิสัยคนวัดทำให้เปิดตำราเกี่ยวกับคำสอนทางศาสนา พบหลักธรรมเกี่ยวกับเรื่องอาหารทางพระพุทธศาสนาอยู่หลายข้อ โดยเฉพาะข้อแรกที่ว่า "ไม่นำสารพิษเข้าสู่ร่างกาย" ดูจะตรงกับคำสอนของพระพุทธศาสนาอย่างจัง ว่างั้นเถอะ จะขอพูดเรื่องทางที่สารพิษเข้าสู่ร่างกายก่อน
     สารพิษที่จะเข้าสู่ร่างกายมีได้ ๒ ลักษณะ คือ
     ๑. สารพิษที่เข้าสู่ร่างกายโดยไม่จงใจ หมายถึงสารพิษประเภทติดมากับอาหาร ซึ่งก็มีอยู่มากมาย เรื่องนี้มีองค์กรของรัฐ คือ กระทรวงสาธารณสุขดูแลให้ตามสมควร มีเครื่องหมายแสดงไว้ที่สิ่งบรรจุอาหารว่า "อย" ก็ถือว่าปลอดภัยได้ระดับหนึ่ง
     ยังมีอาหารบางประเภท แม้จะมีตรา "อย" สมบูรณ์แล้ว แต่เป็นอาหารที่แสลงกับโรคบางอย่าง เช่นโรคไขมันในเลือด หรือเบาหวาน ซึ่งต้องงดเว้นสารบางประเภท ก็แสดงว่าอาหารที่มีประโยชน์ทั้งปลอดสารพิษนั่นแหละกลายเป็นสารพิษในตัวโดยทางอ้อม ซึ่งเรื่องนี้หมอก็ได้แนะนำอยู่แล้ว ถ้าปฏิบัติตามหมอก็คงปลอดภัยจากการนำสารพิษเข้าสู่ร่างกายได้
     อีกทางหนึ่ง เจตนา หรือจุดประสงค์ในการรับประทานอาหารก็เป็นสิ่งสำคัญในการนำสารพิษเข้าสู่ร่างกายอีกทางหนึ่ง ลองสำรวจดูว่า อาหารมื้อนั้น ๆ เรารับประทานเพื่ออะไร ถ้าเรารับประทานเพื่ออร่อย ก็มุ่งหาอาหารประเภทอร่อยที่มีประกาศนียบัตร หรือโล่ห์ประกาศเกียรติ-คุณว่าอร่อยเช่น "เชลชวนชิม" หรือ "แม่ช้อยนางรำ" เป็นต้น แต่ถ้ากินเพื่อเกียรติคุณ หรือเพื่อความดัง ก็ต้องกินอาหารภัตตาคารที่หรู ๆ ราคาแพง โดยมิได้คำนึงว่าอาหารนั้นมีสารที่เป็นพิษสำหรับโรคในตัวหรือไม่ เมื่อรับประทานเข้าไปแล้ว ต้องรีบไปหาหมอให้ช่วยลดน้ำตาล ความดัน ไขมันในเส้นเลือด หรือความอ้วนให้ บางทีจ่ายค่ารักษาแพงกว่าค่าอาหารด้วยซ้ำ เจตนาในการกินเหล่านี้ ถ้าไม่มีองค์กรใดช่วยยับยั้งได้ ก็ใคร่ขอเชิญลองหันหน้าเข้าวัดดูบ้าง เพื่อศึกษาว่า พระพุทธศาสนาสอน เรื่องเจตนาในการกินไว้อย่างไร
     เรื่องเจตนาในการกิน พระพุทธเจ้าสอนพระไว้อย่างละเอียด โดยเฉพาะเรื่องการฉันอาหารประจำวันของพระ ทรงสอนให้ฉันอาหารด้วยมีสติกำกับไว้เสมอ ตั้งแต่ขณะได้มา ก่อนลงมือฉัน ขณะฉัน ถ้าลืม มิได้พิจารณาใน ๒ วาระ ก็ให้มารวบพิจารณาก่อนนอนอีกครั้ง ถ้าไม่ทำปรับอาบัติแก่ภิกษุนั้น เนื้อหาที่ทรงกำหนดให้พิจารณา ขอเก็บความมาเสนอดังนี้
     "การฉันอาหารบิณฑบาตนี้ มิใช่เพื่อความสนุก มัวเมา เพื่อความสง่า หรือเสริมความงาม แต่เพื่อความคงอยู่รอดของสังขาร เพื่อให้อัตภาพคงอยู่เพื่อการประพฤติพรหมจรรย์ต่อไปได้ และเพื่อบรรเทาทุกข์เวทนาเก่า ป้องกันเวทนาใหม่มิให้เกิด เพื่อประทังชีวิตให้สบายไปครั้งหนึ่ง ๆ..."
     คำสอนในตอนนี้ ถ้าเราท่านนำมาใช้บ้าง อาจช่วยยับยั้งการนำสารพิษเข้าสู่ร่างกายด้วยความประมาทพลั้งเผลอ หรือหลงรสอาหารได้บ้าง
     ๒. ที่สำคัญก็คือสารพิษที่เข้าสู่ร่างกายด้วยความจงใจหรือเต็มใจ ของผู้บริโภคนี่ซิ เป็นสิ่งอันตรายอย่างยิ่ง อย่าว่าแต่ "อย" เลย แม้ศาสนาหรือเทวดาก็ยังห้ามสารพิษที่คนชอบนำเข้าสู่ร่างกายด้วยความสมัครใจ ไม่ได้ สารประเภทนี้ได้แก่สารประเภทที่ทำให้เกิดความมึนเมาและลุ่มหลง ที่มีมาแต่โบร่ำโบราณก็คือสิ่งที่เรียกว่า สุราหรือเมรัย ที่เกิดในยุคกลางก็คือ ฝิ่น กัญชา กระท่อม และอื่น ๆ และสิ่งที่เกิดในยุคไฮเทคปัจจุบันก็คือสารที่ปรุงเป็นรูปที่เรียกว่า ยาม้า ยาบ้า ยาอี เฮโรอีน และอื่น ๆ ที่รวมเรียกว่า สารเสพติดให้โทษมากมาย สิ่งทั้งหลายดังกล่าวทั้ง ๆ ที่เห็น อย่างชัดเจนว่าเป็นสารพิษ ทำลายสิ่งสำคัญ ๆ เช่น สุขภาพกาย สุขภาพจิต และระบบประสาท ที่สำคัญก็คือบั่นทอนหรือทำลาย สติปัญญา ให้ลดน้อยถอยลง เป็นที่น่าประหลาดอย่างหนึ่งว่า มนุษย์ได้รับยกย่องว่าเป็นผู้ประเสริฐ จุดที่ทำให้มนุษย์ประเสริฐ อยู่ที่สติปัญญา ดังมีคำพระสรรเสริญว่า
สติ เตสํ นิวารณํ = สติเป็นเครื่องห้ามความชั่วทั้งปวง
สติ สพฺพตฺถ ปตฺถิยา = สติเป็นสิ่ง (จำเป็นที่) ต้องปรารถนาในที่ทุกแห่ง
ปญฺญาชีวีชีวิตมาหุ เสฏฺฐํ = ปราชญ์กล่าวว่า ชีวิตที่เป็นอยู่ด้วยปัญญา เป็นชีวิตประเสริฐ
     แสดงว่าสติกับปัญญาเป็นสมบัติอันล้ำค่าในความเป็นมนุษย์ ข้อพิสูจน์ที่เห็นง่าย ๆ ก็คือ "คนที่ขาดอวัยวะต่าง ๆ เช่น แขน ขา ตา หู จมูก ยังคงความเป็นมนุษย์อยู่ได้ เช่นคนพิการในปัจจุบันสามารถทำอะไรได้เหนือกว่าคนมีอวัยวะสมบูรณ์ด้วยซ้ำ แต่ถ้าใครก็ตามเกิดมาสมบูรณ์ด้วย อวัยวะและอื่น ๆ แต่มีเสียอยู่จุดเดียวคือ "เสียสติ" เช่นคนบ้าคลั่งเสียจริต แล้วทำให้ส่วนดี ๆ ทั้งหลายในร่างกายเสียหายใช้การไม่ได้หมด อยู่ในสภาพช่วยตัวเองก็ไม่ได้ สติกับปัญญาจึงนับว่าเป็นสมบัติอันล้ำค่าของมนุษย์ แต่เป็นสิ่งที่น่าประหลาดว่า บางคนชอบทำลายสมบัติอันล้ำค่าในตัวเอง โดยชอบนำสารพิษที่จะทำลายสติและปัญญาโดยเฉพาะเข้าไปใส่ตัว ซึ่งปัจจุบันมาในรูปแบบต่าง ๆ ที่รวมเรียกว่าสิ่งเสพติด เช่น ยาบ้า ยาอี เฮโรอีน ฝิ่น กัญชา ฯลฯ ดังที่กล่าวแล้วเป็นต้น ซึ่งสร้างปัญหาให้รัฐต้องประกาศสงครามกับสิ่งเสพติดและทำให้เกิดผลพวงในรูปสิ่งทำลายเศรษฐกิจ และก่อปัญหาทางสังคมอีกมากมาย ดังที่เห็นอยู่ปัจจุบัน
     ถ้าถามผมว่า แล้วจะแก้ไขอย่างไร ? ขอตอบอย่างประสาคนข้างวัดว่า "ถ้าแต่ละคนปลูกศรัทธาในศาสนาขึ้นในตัว แล้วสมาทานรักษา ศีลข้อ ๕ งดเว้นของมึนเมา (ทุกชนิด) อันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท" เพียงข้อเดียวอย่างจริงจัง ไม่ใช่แบบที่โบราณว่า "มือถือสากปากถือศีล" ก็น่าจะช่วยแก้ปัญหาได้โดยไม่ต้องเสียงบประมาณจำนวนมหาศาลเช่นปัจจุบัน ก็ขอฝากไว้เป็นข้อคิดอิสระร่วมกันครับ.

********